Sevgi ile huzur...
 
AnasayfaAnasayfa  SSSSSS  AramaArama  Üye ListesiÜye Listesi  Kullanıcı GruplarıKullanıcı Grupları  Kayıt OlKayıt Ol  Giriş yapGiriş yap  
Share | 
 

 MALZEME BİLGİSİ

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek 
YazarMesaj
Admin
Admin


Mesaj Sayısı: 35
Kayıt tarihi: 22/07/08

MesajKonu: MALZEME BİLGİSİ   Çarş. Tem. 23, 2008 9:04 am

BAKIR VE ALAŞIMLARI



Bakır ve bronz insanların ilk kullandıkları metal malzemelerdir. Bakırdan daha yüksek dayanımlı olan bronzun M.Ö. 2500 yıllarında üretilmesiyle, günlük kullanım araçlarında metal malzemelerin üstün tokluk özelliklerinden tam anlamıyla yararlanılmaya başlanmıştır. Dolayısıyla Bronz Çağı insanlar için önemli bir aşamayı temsil eder.



Tarihin ilk zamanlarından orta çağa kadar, insanlar tarafından en fazla kullanılan metal olan bakır, demirin silah yapımında kullanılması ile yerini ona bırakmıştır. 19. yüzyılın sonuna doğru elektrotekniğin gelişmesi, elektriği çok iyi ileten saf bakıra duyulan gereksinmeyi giderek arttırmıştır. Öte yandan bu tür bakır daha çok elektrolitik arıtma, yani elektrik enerjisi yardımıyla elde edildiğinden, elektroteknik ve bakır üretimi birbirlerini karşılıklı destekleyerek gelişmişlerdir.



Bakır veya bakır alaşımları aşağıda sıralanan özelliklere sahiptir. Ve bu özelliklere bağlı olarak ihtiyaç duyulan yerlerde kullanılmaktadır.



Elektrik ve ısı iletkenliği (saf bakır)
Korozyon direnci (nikelli alaşımlar)
Görünüş, mimari (bronz, pirin. Vs.)
Toksik olmaması (gıda, şeker sanayi)
Yatak olmaya elverişlilik (kayma – sürtünme özelliği)(kalay, bronz vs.)


Daha birçok kullanım yerine uygun avantajlar sıralanabilir. Fakat bakır metalurjisinin pahalı bir teknoloji olması ve dünyadaki zengin bakır yataklarının artık iyice azalması, maliyet faktörlerinin etkinliğini arttırmıştır. Fiyat – avantaj dengesi, bakır ve alaşımlarının kullanımını sınırlamaktadır.
Sayfa başına dön Aşağa gitmek
Kullanıcı profilini gör http://darkmiracle.darkbb.com
Admin
Admin


Mesaj Sayısı: 35
Kayıt tarihi: 22/07/08

MesajKonu: Geri: MALZEME BİLGİSİ   Çarş. Tem. 23, 2008 9:05 am

BAKIR – ÇİNKO ALAŞIMLARI (PİRİNÇLER)



Bakır çinko ile her oranda alaşım yapabilmektedir. Fakat %45 ‘in üzerinde çinko içeren alaşımlar pirinç olarak adlandırılır. Çinko arttıkça kırmızıdan sarıya doğru renk değiştirir. Diyagrama bakıldığında bakırı zengin saha içinde Cu – Zn alaşımlarında a katı çözeltisi vardır. a katı çözeltisi, çelikteki g katı çözeltisine benzer olarak YMK dır. Katı çözelti, bakır ve çinko atomlarının çapları birbirine yakın olduğundan yer alan katı çözeltisi oluştururlar ve kafeste bakırın yerine çinko geçebilir. Çinko atom çapı, bakıra göre daha büyük olduğundan, atomlar arası mesafe artar ve kafes parametresinde kısmen büyüme gözlenir. Böylece meydana gelen gerilmeler, sertliği arttırır.



Metalografik yapılarına göre ikiye ayrılırlar:



a pirinci: % 62 ‘den fazla bakır içeren ve yalnız a katı eriyik kristallerini içeren yumuşak aşlımdır. Bileşiminde max % 37 Zn vardır. Bakır miktarına göre yer değiştirir. Döküm veya plastik şekil verme sonucu oluşan artık gerilmelerden doğan mevsim kırılganlığı, a pirinçlerinde sıkça görülür. Diğer bir kötü özelliği çinkosuzlaşmasıdır. Bu olay kalay ilavesi ile giderilmeye çalışılır.



a+b pirinci: % 62 ‘den az bakır içerir. Serttir. Döküm alaşımıdır. C2’de ilk oluşan faz b ‘dır. Sıcaklık T değerinin altına düşünce a tane sınırlarında ve bı ‘nün aan bölgelerinde çökelir. Oda sıcaklığında a+b vardır. Yalnız 454 0C ‘de bı dönüşümü vardır. % 38 – 48 arası çinko içerirler. bı, a ‘dan daha sert ve gevrektir. Bu nedenle soğuk şekillendirilmesi zordur. Yüksek sıcaklıklarda b fazının plastisitesi yüksek olduğundan plastik şekil verilebilir. Sarı pirinç veya Muntz Metali olarak bilinir(çoğunlukla % 60 Cu - % 40 Zn). Kurşun ilavesi ile işlenebilme kabiliyeti arttırılır.



Bakır oranı % 56 – 79 ise bunlar yüksek mukavemetli pirinçlerdir.bunlara aşağıdaki elementler ilave edilir.



Silisyum: Sertliği arttırır. Torna işlemini zorlaştırıcı etkisi vardır.



Kalay: Bakır ile d fazını oluşturur. Akma ve kopma mukavemetini, yüzde uzamayı ve darbe direncini değiştirmeden arttırır. Denizel ortamlarda korozyon direncini arttırır.



Kurşun: Çözünmez, ayrı bir faz olarak bulunur. Max % 0.2 ile sınırlandırılmıştır. % 0.1 ‘in altında kalırsa uzamayı arttırır.



Nikel: Mukavemeti azaltır. Sünekliği arttırır. Tane küçültücüdür. Özellikle denizel ortamlarda korozyon direncini arttırır.



Element
Elektronegatiflik
Atom Çapı

Cu
1,9
1,57

Zn
1,65
1,53


















Şekil. 1:Cu – Zn denge diyagramı









BAKIR – ALÜMİNYUM ALAŞIMLARI



Bu alaşımlar “ Alüminyum Bronzu” olarak bilinirler ve yaklaşık % 15 alüminyuma kadar değişik bileşimlerde olabilir.yukarıdaki diyagramdan da görüldüğü gibi, a katı eriyiğinin çözünürlük sınırı, 1035 0C ‘de % 7.4 Al ve 565 0C ‘de % 9.4 Al ‘dir. 1035 0C ‘de % 9 Al (b) fazının hakim olduğu noktanın başlangıcı, 565 0C ve % 11.8 Al ise ötektoid dönüşüm noktasıdır. Alüminyum bronzları ikiye ayrılır:



I.GRUP: % 4 – 9 Al içerir. a katı eriyiğinden oluşur. Homojen yapıya sahiptirler. Oldukça sünektirler. Mukavemetlerini arttırmak için ısıl işlem uygulanmaz. Nikel, demir ve / veya Fe – Mn ilave edilir. II. Gruba göre korozyon dirençleri de fazladır.



II.GRUP: % 9 – 14 Al içerir. ( a+b ) fazındadır. İlk olarak b oluşur. Sıcaklığın düşmesi ile ötektik reaksiyon sonucu a oluşur. 565 0C ‘de ötektoid dönüşümü ile sert, kırılgan ve mikroyapıda küçük tanecikler halinde dağılmış g çökelir. Hızlı soğuma ile bu olay kaldırılıp sadece a ve b oluşması sağlanır. Ama soğuma hızı kontrol edilemez. Bu nedenle nikel ve demir ilave edilir ve ötektoid sıcaklığı düşürülür. Böylece istenmeyen g tanecikleri giderilir. Isıl işlemle de g fazı giderilebilir.



Alüminyum bronzlarının özellikleri şöyledir:



* Alüminyum bronzları yüksek ergime sıcaklığına sahiptir(yaklaşık 1038 0 C)

* Dar katılaşma aralığı vardır(likidus – solidus arası yaklaşık 110C)

* Sıcaklığın artması ile a ve a+b fazlarının çözünürlük sınırları değişir.

* 565 0C ve % 11.8 alüminyumda meydana gelen ötektoid dönüşüm, ısıl işlemle sertleştirilebilme karakteristiğini vurgular.



ALÜMİNYUM BRONZLARINA ALAŞIM ELEMENTLERİNİN ETKİSİ



Kurşun: Tornada mükemmel işlenebilme ve yatak olarak kayma özelliği verir. Bu nedenle dişli çarkları, volanların ve benzer parçaların dökümünde kurşun ilave edilir. Mikroyapı içinde ayrı fazda ve yumuşaktır. (max % 9)



Demir: Tane küçültücü olarak kullanılır ve bu da çekme mukavemetini arttırır. Genelde demir sert noktalara ve demir segregasyonuna neden olduğu için, belli oranı geçmesi istenmez.



Nikel: % 5 ‘e kadar kullanılır ve çekme mukavemetiyle sünekliği arttırır. Döküm alaşımlarına az miktarda ilaveler mekanik özellikleri iyileştirir.



Silisyum: Mükemmel akıcılık ve dökülebilirlik özelliği kazandırıyor. Dikkat edilmesi gereken nokta oksit filmi oluşturmasıdır.



Alüminyum bronzları, kimya, kağıt, tekstil ve gemi sanayinde korozyona dayanıklı alaşım olarak kullanılır.



Element
Elektronegatiflik
Atom Çapı

Cu
1,9
1,57

Al
1,61
1,82














Şekil. 2: Al – Cu denge diyagramı











BAKIR – KALAY ALAŞIMLARI



Denge diyagramından da görüldüğü gibi kalayın çözünürlük sınırı 20 0C‘ de % 1’den az iken, sıcaklığın artışı ile hızla artarak ötektoid yatayında % 15.8 kalay olur.



Bakır – kalay alaşımları bakırca zengin a, b, d, e fazlarından oluşur.dökülmüş alaşım a, katı eriyik matrisi içinde tipik öbeklenme ve dendrit içeren tanecikler şeklinde oluşan a+b ötektoid yapısını gösterir. Bu faz sert ve mavi renktedir. Ötektoid yapıya mikroskopta büyütülerek bakıldığında, d ana fazı içinde a hücreleri şeklnde görülür. Yüksek sıcaklıklarda bekletilen alaşımlarda kaly çözünürlülüğünü azaltan a+d çökelmesi oluşur.



Kalay miktarının artması ile, kalayca zengin dendritler arası bölgeelr oluşur. Düşük kalaylı alaşımlarda ise dendrit içerisinde çözünmüş kalayın yüksek sıcaklıklarda uzun bekletmelerle dendritler arası bölgelere difüzyonu sağlanır. Bunların iyi yatak malzemesi olmamasının nedeni yumuşak ana yapı içindeki d çökeltileridir.



Cu – Sn bronzu en eski kalydır.



BAKIR – KALAY ALAŞIMLARINA DİĞER ELEMENTLERİN ETKİLERİ



Kurşun: Yapıda çözünmeyen yığıntılar (segergasyon) şeklinde bulunur. Tornada iyi işlenebilme, yatk malzemesi ve basınca dayanıklılık özelliği kazandırır.



Demir: Max % 0.2 oranında bulunur. Çekme mukavemetini ve sertliği arttırır. Fakat sünekliği düşer.



Çinko: Sertleşme özelliği verir.akışkanlığı mükemmel derecede arttırır. Deoksidasyon özelliği vardır.



Fosfor: Deoksidasyon amacıyla kullanılır. Alaşımı daha sert ve kırılgan yapar.



Nikel: sertliği ve mukavemeti arttırır. Max % 6’ya kadar kullanılır. Yüksek sıcaklıkta bir katı metal ağı oluşturarak donma noktasını, porozite miktarını düşürür. Basınç altında kullanılan malzemelerde sızmayı azaltarak dayanıklılığı arttırır. Kurşun segregasyonunu önler.











Element
Elektronegatiflik
Atom Çapı

Cu
1,9
1,57

Sn
1,96
1,72




















Şekil. 3: Cu – Sn denge diyagramı



BAKIR – NİKEL ALAŞIMLARI



Katı ve sıvı halde her oranda birbirleri içinde sürekli çözünerek sürekli katı eriyik oluştururlar. Yüksek sıcaklıklarda mukavemet özellikleri ve korozyon dirençleri çok iyidir. Bu sebeple buhar kazanları tesisatlarında, kimyasal tesislerde, kondenser boru malzemelerinde ve korozyon direncinin yüksek olması istenen yerlerde kullanılır. Nikel miktarı % 30 a kadar çıkabilir. % 0.5 – 1 demir ilavesi korozyon direncini azaltır. % 25 ‘ten fazla nikel içeren alaşımlar para yapımında kullanılır. Yüksek nikelli alaşımlara Mn ilavesiyle elektrik direnç malzemesi teller üretilir. Çok az Si deoksidasyon amacıyla kullanılır. Bu alaşımlar özellikle 0 0C ‘nin altında yüksek mukavemetlidir.



BAKIR – NİKEL – ÇİNKO ALAŞIMLARI (NİKEL GÜMÜŞÜ)



Nikel gümüşü Cu – Ni – Zn alaşımıdır. Bakır ana elementtir. Ni arttıkça ergime sıcaklığı yükselir. Korozyon direncini arttırır. Bakırın rengini yok ederek gümüş rengini verir. Mukavemetine olumlu etki yapar. Ancak elektrik iletkenliği düşer. Çinko mukavemeti arttırır. Maliyeti azaltır. Çinko % 37 ‘i geçince süneklik azalır. Nikel gümüşleri döküm ve işlem alaşımı olarak ikiye ayrılır:



Döküm alaşımı: Sert ve iki fazlıdır. % 37’den fazla çinko içerir.



İşlem alaşımı: Yumuşak ve deformasyon kabiliyetleri iyidir. Tek fazlı yapıdır.





Element
Elektronegatiflik
Atom Çapı

Cu
1,9
1,57

Ni
1,91
1,62



Şekil. 4
: Cu – Ni denge diyagramı







KAYNAKLAR



Malzeme Bilgisi Cilt II , H.J. BARGEL, G. SCHULZE , İTÜ 1995
Alaşımlar Ders Notu , N. ERUSLU, A. ALTMIŞOĞLU, Y. TAPTIK
Isıl İşlemler
SGTE Phase Diagrams
Sayfa başına dön Aşağa gitmek
Kullanıcı profilini gör http://darkmiracle.darkbb.com
 

MALZEME BİLGİSİ

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön 
1 sayfadaki 1 sayfası

 Similar topics

-
» Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin performans ödevi (Hz. Mevlana' nın Hayatı)
» MALZEME DÜKKANI
» Mehmet Ali KOCAASLAN ve Kardeşi Ömer KOCAASLAN'ın Alperen Medikal Mağazası-Hertür Tıbbı Malzeme Yeri
» MALZEME BİLGİSİ
» OPTİK MALZEMELERİN TANIMI

Bu forumun müsaadesi var:Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
MiRACLE :: -